MJ Babo, Luisa ho Melvin teste DNA

Radio, online  - Ministru Justisa, Dionisio Soares Babo  ho Luisa da Costa halo teste Deoxyribonucleic Acid DNA-red) atu hatene lolos oan  Melvin Imanuel da Costa Babo  (2) ne’ebe Luisa kous ne’e mai husi relasaun ho Dionisio Soares Babo ka lae?. Rezultadu DNA mak sei fo sai rezultadu lolos.

Kuarta, (16/10) hakat ona ba Hospital Nasional Guido Valadares (HNGV), liu husi Dirasaun Laboratoriu Nasional Saude (DLNS) hodi halo testu.

Antes ne’e, iha Tribunal Distritu Dili, Babo atual Ministru Justisa (MJ) rezeita labarik Melvin laos nia oan. Nune’e Tribunal Distritu Dili deside halo testu ran (DNA) ba labarik Melvin ho nia inan Luisa inklui Dionisio Babo.

Melvin nia inan, Luisa da Costa dehan, ohin ba hospital atu hasai ran konaba  Melvin nia no hau nian maibe hau hakarak hatene lolos ,hasai ran kompletu  DNA iha Timor sei dauk iha. 

“Nia (Babo) nia ne’e ema bo’ot, hau tauk mak troka sala ran ga, tanba ne’e hau hakarak hatudu lolos ninia rezultado. Kuando hau hare la los tenke  hasai fila-fali ran, iha nasaun seluk,”dehan Luisa.

Luisa esforsu hatete, kuando la los ami rua (Babo) tenke tes fila fali maibe tenke nia mos iha, hau mos iha para hau hatene hasai duni ran. Ran ne’e mos tenke fahe ba tolu,  hau lori ida, nia lori ida no hospital koko ida. 

“Hau rona dehan nia (Babo) mai hasai ran ona maibe hau la hare ho matan , hasai ran duni ga lae. Idepois hau nia advogadu mos tenki hare ho matan,”Luisa lamenta.

Tuir Luisa lolos nia lakoi ba HNGV atu hasai ran, tanba iha TL seidauk bele halo testu ba DNA, maibe kumpri mai tanba desiaun husi Tribunal Distritu Dili haruka hasai ran iha HNGV.

Iha lia ikus, Luisa dehan, “Hau sei lembra, uluk kazu ne’e foin hahau nia (Babo) dehan ba ninia familia sira katak, labarik (Melvin) ne’e ninia oan duni. Nia (Babo) hakarak foti nia oan hodi hare no hau nia lakoi no taka moe.

Ho ida ne’e mai kazu ne’e dada naruk no ikus mai nia (Babo) nega fali laos nia oan, hodi hasai ran atu koko hodi hatene lolos. Mais mai hau mak ne’e, oan nee Babo nian duni, hau laos ema bulak mak oan nee dun ba ema arbiru,’dehan Luisa ho lia fuan pasensia.

Hatan ba preokupasaun Melvin nia inan Luisa ne’e, Diretor ezekutivu DLNS, Dr. Maria Santina de Jesus Gomes konfesa katak, HNGV laiha duni laboratoriu atu halo testu DNA, maibe foti sampel husi Luisa, Melvin ho Dionisio Babo hodi halo teste iha rai liur.

“Laboratoriu laiha fasilidade atu halo teste DNA, maibe ami foti sampel husi Luisa, Melvin ho Dionisio Babo ba halo prosesu testu iha India, hodi hatene lolos labarik Melvin nee oan husi Dionisio ka lae?,” Maria esplika.

Maria hatutan, rezultadu husi testu DNA ne’e sei han tempu fulan ida, rezultadu DNA sei lori ba tribunal hodi prosesa no fo sai.

“Ita nia jutisa la hare Ministru ga sese, ami nia mak ne’e, ami hasai ran halo relatoriu ba tribunal. Hasai ran halo testu DNA ne’e Tribunal mak halo surat mai dehan hasai ran foti sampel iha ne’e,”Maria esplika.

Antes ne’e iha dia 11 de Dezembru 2012, Tribunal Distritu Dili (TDD) halo audensia dahuluk kona-ba responsibilidade alimentasaun ba ninia oan Melvin ho Luisa da Costa. Iha audensia ne’e Dionisio la marka prezensa.

Luisa da Costa ninia advogado legal, Paulo Remedios ba jornalista sira iha Tribunal Distritu Dili iha Tersa (11/12) hateten Luisa ho nia oan Melvin Babo marka prezensia iha Tribunal, tamba tribunal loke ona julgamentu ba  kazu alimentasaun ba labarik.

Remeidos afirma katak, kodigu sivil foun TL / 1758 C, deklra inan-aman tenke responsabiliza ba sira nia oan, maibe iha julagamentu ne’e, Deonisio Babo hanesan aman la mosu hodi halo justifikasaun ba tribunal.

“Ohin komesa ona Julgamentu , maibe Deonisio Babo la mai, halo resposta ba justifikasaun husi tribunal, tamba ne’e tribunal fó prazu loron  10. Tribunal suspende no sei kontinua iha fulan Janeiru loron  9 tuku 9 dader mak foin halo julga mentu fali, nia esplika

Advogado Paulo hateten ema hothotu tenke kompri lei ema doutor ga? ema Ministru ga? nee mós tenke kompri lei.”

“Ita iha labarik ita tenke suporta, kompri lei mak ita asume responsabilidade’se la iha ita viola labarik nia direitu,”dehan advogado internasionál nee. 

Nia mós esplika katak, tribunal seidauk foti desizaun final kona-ba kazu alimentasaun nee ne’ebe nia seidauk bele fó resposta, maibe  atu suporta ne’e konfrme Pedido nebe Luisa hatama ba tribunal.

Halo Julagamentu  ba kazu alimentasaun ne’e  mak Juis  Paulo Texeira, Argentino Monis no Duarte tilman hanesan Prezidente juiz kolektivo, no  numeru proseu  kasu ne’e mak 129/2012 nuudar kazu civil .

Iha parte seluk, Advogado Remeidos lakohi fó komentariu ba kazu krimi ne’ebe involve Dionisio Babo hasoru Luisa da Costa iha fulan setembru liu ba tamba ida ne’e  segreiru justisa nia.

Kona-ba kazu krimi ha’u labele koalia tamba ne’e segredu justisa. Iha kazu laos ida, maibe iha kazu rua, iha tiha Ministeriu Públiku atu investiga. Purtantu, ha’u labele koalia kazu ida ne’e tamba iha tiha investigasaun MinisteiruPúbliku,”nia hateten.                      

Kazu lori malu to’o iha TDD ne’e ninia kauza mai husi, iha dia 5 de Setembru  2012, tanba Dioniso abandona ninia oan no Luisa, hakat ba edifisu Ministeriu Justisa nian, maizu menus oras 12:45 liu. Luisa hetan agresaun fiziku husi Dionisio tenki obriga Luisa tama iha sala Urjensia, Hospital Nasional Guido Valadares (HNGV).

Ministru Dionisio ninia eskolto tenke lori Luisa ba Hospital Nasionál Guido Valadares (HNGV) tamba dezmaia hafoin hetan baku, vitima ninia kolega, Agusta Amaral hateten.

Momentu ne’e hau iha ne’ebá, Luisa tama ba ho sira nia oan ki’ik ne’e atu hasoru nia laen hodi koalia, maibe derepente Dionisio nia eskoltu lori sai vitima ho kondisaun dezmaia, dehan nia.

“Ha’u iha tempu ne’ebá akompaina hela Mana Luisa, maibe ha’u liur deit. Depois la kleur tan sira haksesu malu no ha’u senti karik iha problema ona,” Agusta esplika.

Luisa ninia kolega ne’e mós haktuir katak, bainhira baku vitima Dionisio mós sai mai liur hodi haksesuk malu ho nia kona-ba kazu baku ne’e.

Iha sorin seluk, Antonio Aitahan Matak ne’ebé mós marka prezensa iha sala urjensia HNGV ne’e hateten, ne’e sala boot tamba nu’udar ministru justisa nia tenke buka dalan pasifiku hodi rezolve kazu ne’e laos uza fali violensia.

Aitahan Matan esplika, kazu agresaun fiziku ne’e kategoriza hanesan kazu krimi tamba ne’e tenke rezolve tuir dalan legal.

“Ne’e sala boot no ne’e tama ona ba iha kazu krimi no tenke rezolve liu husi dalan justisa nia,” nia heteten.
Tuir informasaun husi familia vitima katak, Luisa ba atu hasoru ninia laen tamba kuaze besik fulan barak ona nia abandona hela nia feen ho oan ho razaun la klaru. 

Radio liberdade online atu konfirma lolos konaba kazu inisu ate agora labele, tanba Dionisio Babo taka dalan ba jornalista atu halo intervista no halo konfirmasaun.