Komunidade Kraras hamu be’e mota

Radio, online - Desde tempu Português to’o oras ne’e, komunidade suku Kraras kompostu husi aldeia ualu (8) hemu bee mota Bibileo.

“Ami lorloron ba kuru be’e mota Bibileo, bainhira iha tempu udan ami labele hetan be’e mos, tanba mota merak,”dehan Xefi Suku Bibileo/Kraras, Jose Marques Amaral ba jornalista, kuarta (27/11), iha nia hela fatin.

Xefi suku ne’e dehan, durante tinan barak nia laran sira sofre ba be’e mós, tanba ho distansia ne’ebé dok husi hela fatin ba mota.

“Iha tempu Indonezia at liu, tanba governu Indonezia nunka tau matan ba ami. Governu Indonezia liu husi Tentara Nasionál Indonezia (TNI) só mai halo torturasaun ba ami, maibé atu dezemvolve ami suku nunka atu hanoin hetan. Ne’ebé ami nia ezijensia maka be’e mós ne’e,”informa Xefi suku ho koinesidu suku faluk ne’e.

Nia dehan, komunidade iha area refere nunk sente ba mudansa ba dezemvolvimentu, tanba liedransa lokál sira la preokupa ho komunidade nia moris.

Xefi Suku Kraras ne’e realsa tan katak, ba oras ne’e daudaun iha Planu Nasionál Dezemvolvimentu Suku (PNDS) komesa estabele ona iha suku, atu nune’e bele hafasil komunidade sira atu asesu imformasaun ba prosesu dezemvolvimenu ne’ebé la’o daudaun,”katak Xefi Suku Kraras.

Iha fatin hanesan, Julio Galocho reforsa tan katak, iha distritu Viqueque suku izoladu liu ba suku Bibileo/Kraras.

“Ami iha ne’e moris vida agrikultór desde tempu Indonezia, ami mós hakiak animal, maibé susar liu atu hetan oan. Ami mós kuda modo, maibé se mak atu sosa, tanba ema hotu kuda modo,” dehan Julio.

Proesu dezemvolvimentu tenke lao tuir forsa governu nian. Ita la bele obriga governu atu halo buat hotu.
Ha’u fiar tempu ida governu sei rezolve hotu nesesidades komunidade sira nian, Tanba Timor la’os provinsia ona, maibé Timor hanesan nasaun soberanu ida. Ida ne’e mak ita hotu tenke hatene no kompriende.

Tuir Julio, iha 2001 primeiru governu konstituisional fahe ona hanesan fahe kalen tahan, bebak, ai no semente, maibé oras ne’e balun sai dodok ona.

“Kraras dook husi kapital distritu. Ho distansia ne’ebé dok halo komunidade sira susar tebes fa’an sira nia produtu local hodi hasae rendimentu ekonomia uma laran,”Julio esplika.