Radio Liberdade_Lia hirak ne’e haktuir husi Presidenti da Republika, Taur Matan Ruak iha sesaun solene terceiro legislativu, iha loron segunda feira(15/9/2014) iha parlamentu nasional Dili. Prezidente da Republika Taur Matan Ruak mos hateten katak, ”ba dala rua iha tinan rua nia laran, mak hau iha onra atu loke ho solene servisu sira sesaun legislativu ida ne’e, hau sente haksolok atu mantein kontaktu ida ne’e no mos ba oportunidade atu fahe ba imi hau nia vizaun konaba nasaun nian”.
PR hatutan “hau la desvaloriza krize sira ne’ebe ita hakat liu, krize sira hamosu terus no dezanimu balu, krize sira mos sai nu’udar pretest ba ema sira ne’ebe hakarak atu harahun ita, hamonu ita insulta no taka Timor-Leste, sira bolu ita estadu-falladu, estadu frajil, politika sub-dezenvolvida, no seluk-seluk tan, ita harii paz no halao tiha ona rekonsiliasaun entre ita no Indonesia, rekonsiliasaun signifika ita la moris iha passadu, ita hasoru presente ho realismu no konfiansa, no ita hakarak atu harii futuru ida ne’ebe diak liu tan”.
PR mos haklean liutan katak “foin ba dala uluk iha istoria, iha estadu direitu ida iha rai Timor, sistema politiku respeita direitus humanus no dignidade ema hotu nian, eleisaun sira hetan partisipasaun maka’as no sidadaun sira vota ho liberdade bele fo premiu ba governu ida ne’ebe diak, ka fo kastigu ba governu ida ne’ebe mak aat, asaun Parlamentu Nasional nian reflete realidade ida ne’e no opsaun povu no lider sira nian ba demokrasia, toleransia no inkluzaun politika”.
PR realsa katak “hanesan Presedente da Republika hau fo ona atensaun especial ba objektivu bo’ot tolu mak hanesan : (koezaun politika no sosial) fungsionamentu diak nasaun nia no demokrasia ejize servisu hamutuk husi Prezdente Republika, Parlamentu Nasional no Governu, sein halao servisu hamutuk sei laiha koezaun sosial no politia, (reforsu ba ekonomia) harii ekonomia ida ne’ebe forte no sustentavel, ho importasaun menus no produtu nasional sira ne’ebe barak liu tan, ejize dezenvolvimentu ba setor produtivu, valorizasaun ba nasaun nia rekursu, agrikultor sira no Timor oan sira hotu nia servisu, (sidadaun sira nia partisipasaun) sidadaun sira nia knar sai indepensavel bodik ba sussesu projetu nasional ba dezenvolvimentu sosial no ekonomiku, partisipa laos deit vota iha eleisaun, nasaun presija ita maske laos iha periodu eleitoral.
Presidenti haforsa katak “koalia konaba progrressu no desafius sira nasaun nian, ne’e katak koalia mos konaba feto Timor nia situasaun, Parlamentu ida ne’e iha feto nia partisipasaun ne’ebe a’as, iha deputada mak preside komisaun Parlamentar sira. Deputada sira intervein iha prossesu halo lei no iha servisu restante parlamentu nian no igualdade hanesan ho mane sira. Membru parlamentu nasional sira feto no mane hatene servisu hamutuk, feto sira nia partisipasaun iha parlamentu nasional sai nu’udar ezemplu ida no mos insentivu ida ba feto Timor oan sira nia partisipasaun iha konstrusaun nasaun, Hau sauda feto sira nia partisipasaun tamba sira nia meritu, kualidade kontribuisaun, inklui deputada sira nia kontribuisaun ba parlamentu nasional no laos tamba nia kuota obrigatorio. Ita tenke servisu maka’as hodi aumenta sidadaun sira nia partisipasaun iha kontrusaun nasional, ita nia sosiedade seidauk fo tratamentu ba feto sira ho respeitu ne’ebe sira merese atu heta, feto nia partisipasaun ne’e importante ba future ne’ebe ita harii dadaun, maioria feto sira dezempenha knar ida ne’ebe importante tebes iha servisu familiar, jestaun familiar no mos edukasaun ba oan sira, feto sira nia kontribuisaun ne’e esensial ba formasaun jerasaun foun no ba iha dezenvolvimentu nasaun, maibe lahetan rekonheseimentu ho sufisiente, feto sira sai vitima ba violensia hosi mane sira, ne’ebe tuir lolos proteje sira, envesde proteje sira, maibe mane sira baku fali sira, situasaun xokante ida ne’e viola feto sira nia dignidade”.
Nune’e PR haktuir nia mensajen katak “hau apela ba deputada deputadu sira atu servisu hamutuk kontra violensia seksual no violensia hotu ne’ebe mak kontra feto sira iha ita nia rain, ita nia rain presija familia sira, ne’ebe mane no feto servisu hamutuk hodi eduka oan sira ho ezemplu sira ne’ebe diak, sein iha violensia domestika.”
