Mane Foinsae Konkorda, Ameasa, Dudu no Tudak Fatuk ne’e Violensia

Dili. Radio online- PAS Y DESAROLLO  (PD) servisu hamutuk ho Sekretariu Estadu Promosaun Igualdade (SEPI)  no Centru Estudu Jeneru (CEJ) iha UNTL no iha kolaborasaun husi CNE inklui mos Ministeriu Estatal organiza lansamentu ida konaba  livru estudu baze 2013 konaba atitude no persesaun jeneru no maskunidade foinsae sira nian iha Timor-Leste iha loron terca-feira(16/9/2014) iha salaun Tower Fatuhada Dili.

Hafoin remata husi  lansamentu ne’e Nelina Souza nu’udar responsavel ba projetu edukasaun ba prevensaun ba violensia baseia ba jeneru iha PYD informa ba jornalista katak “ objektivu husi lansamentu ida ne’e maka ami hakarak atu fornese resultadu peskiza ne’ebe maka PYD halo iha tinan kotuk konaba attitude persesaun  jeneru  no maskulinidade foinsa’e sira nian iha Timor-Leste, ami hakarak atu fornese dadus ida ne’ebe maka kualitativa no mos kuantitativu  liu-liu konaba attitude feto no mane sira nian ho idade 15 ate 24 anos, ida sai mos hanesan dadus ida ba organizasaun seluk, atu bele dezenha kuadru informasaun ne’ebe mak diak ba implementasaun projetu liu-liu kona ba prevensaun bazeia violensia  ba jeneru.

Nia mos hatutan konaba vantagen husi dadus ne’ebe maka  PYD peskiza ona  ” ami bele fornese dadus ne’ebe mak kualitativu noa kuantitativu  ne’ebe maka bele sai hanesan referensia ba organizasaun sira seluk iha future, e durante peskiza hare attitude muda  tamba iha ne’eba iha rezultadu hateten  katak mane sira konkorda  feto iha direitu ba edukasaun no servisu, maibe iha parte relasaun familiar no komunidade sei nafatin mantein kontrolu ne’e husi mane sira.”


Atitude igualdade jeneru persentajen makaas tebes maka iha mane foin sae sira, katak feto iha direitu ba edukasaun no servisu no mos hetan tratamentu hanesan ba feto no mos mane, ba iha tipu violensia persentajen makaas liu, sira konkorda katak ameasa no dudu ne’e hanesan violensia ida inklui tuda ho fatuk mos hanesan violensia ida, e peskiza ne’e halo iha tinan kotuk  ne’ebe maka halao iha fulan Julho ate to’o iha fulan Agustu.

Iha fatin hanesan deputadu Virgilio da Costa Ornai reprezenta husi Parlemetu nu’udar orador ba lansamentu ne’e hateten katak “ programa ne’e liga knar SEPI nia oinsa maka bele iha aprezenta dadus sira ne’ebe bele konsensializa ita, oinsa mak ita bele iha hanoin katak, halo redusaun tensi  ba violasaun domestika e oinsa mak ita bele kontribui ba dezenvolvimentu pais nian liu-liu iha partisipasaun  joventude nian iha prossesu  dezenvolvimentu nasional, tamba kamada sosiedade ida ho joventude ne’ene importante ba future nasaun nian,  ida ne’e hanesan politika ida ne’ebe mak ita persija buka atu nun’e’e aprezenta opsoens ida mais razoavel atu solusiona problema juventude nian, tamba problema juventude nia ne’e maka natural liga ho sira nia situasaun moris, oinsa maka politika fo empregu.”

Virgilio  mos informa liu tan katak “ peskiza oferese dadus sira ne’e se membru Parlamentu, membru  governu rona barak  diak liu tan para atu bele reprezenta ideias ka hanoin balun ne’ebe sosiedade sivil sira foti, atu nune’e bele  artikula iha ninia politika desizoens sira ne’e, para atu nune’e bele fo ninia situasaun no solusaun ba situasaun ne’ebe iha, situasaun ne’e sirkula deit iha ita nia rain, problema juventude, problema igualdade jeneru iha ninia situasaun servisu, e mos violensia domestika ne’ebe frekuentamente sei aas iha fatin-fatin, problema sosio kultura ekonomiku, sosiedade ida ne’e kontribui ba igualdade no mos tensi violasaun sira ne’e mosu iha sosiedade “.

Dadus sira ne’e PYD foti husi distritu  Dili, Baucau, Viqueque inklui mosdadus oituan husi distritu Likisa, ida ne’e servisu ne’ebe maka PYD halo tamba PYD halo servisu iha distritu haat iha parte Leste, PYD nia kobre area target ne’e iha distritu haat deit  maibe iha futuru karik  PYD sei kontinua atu halo fila fali peskiza hanesan ne’e iha distritu seluk,”