BOBONARO: ALDEIA RUA MAK ‘ALFA’

Dili, Radio Online, Aldeia Raifun Foho no Aldeia Nunutana, Suku Raifun, Postu Administrativu Maliana, Munisípiu Bobonaro, hetanona deklarasaun kategoria ALFA (Área La soe Fo’er Boot Arbiru) hosi Ministériu da Saúde (MS).

Deklarasaun kategoria ALFA parte hosi implementasaun PAKSI (Planu Aksaun Komunidade Saneamentu no Ijiene), programa Ministériu Saúde hamutuk ho Program BESIK (Bee, Saneamentu no Ijiene iha Komunidade) ho fundus hosi Governu Australian nian. PAKSI nia objetivu mak atu mentaliza komunidade, liu-liu iha área rurál, atu labele soe fo’er boot arbiru no nune’e komunidade sira bele moris iha ambiente ijieniku no livre hosi moras.

Molok hetan deklarasaun ALFA, MS hala’o uluk verifikasaun atu haree katak uma kain hotu-hotu iha Aldeia Raifun Foho no Aldeia Nunutanaiha ona no hatene uza sintina no fase liman ho sabaun hafoin soe fo’er boot.

“Lori naran Ministériu da Saúde, ha’u hakarak fóparabens ba komunidade suku Raifun,liu-liu ba rezidente sira Aldeia Raifun Foho no Nunutana; ba ita boot sira ninia esforsu no servisu maka’as hodi bele duni alkansa ALFA”, hatete MS nian Diretorade Servisu Saúde ComunitáriaIsabelMaria Gomes. 

Nia hatutan, “Imi presiza orgullu tanba ho deklara ALFA signifika katak imi nia komunidade iha ona koñesimentu kona-ba saúde, iha mós konsiénsia kona-ba oinsá moris moos no saudavel.”

Durante serimonia fó sertifikadu hala’o iha loron 6 Fevereiru 2015 iha Suku Raifun, atu komprova katak Aldeia Raifun Foho no Aldeia Nunutana hetan ona estatutu ALFA, Ministériu Saúde fomós prémiu simbóliku ba aldeia rua ne’e. 

Totál populasaun husi Aldeia Raifun Foho 207 ho uma kain 44, no populasaun husi Aldeia Nunutana 213 ho uma kain 31 nune’e katak hamutuk uma kain 71 mak iha ona no hatene uza sira nia sintina.

“Programa saneamentu báziku sai mós programa prioridade ba Ministériu daSaúde nian no mós governu Timor-Leste nian. Kondisaun saneamentu no ijiene sei sai preokupasaun boot governu nian tanba to’o ohin loron asesu ba saneamentu báziku no mós ijiene nia kobertura sei menus teb-tebes,”haktuir tan Diretora Gomes.

Tuir MS, Timor-Leste nia kobertura ba saneamentu sei limitadu ba iha área urbana atinji 35%, no iha áreas rurais atinji 25%.

“Durante ne’e ha’u nia komunidade iha Aldeia Raifun Foho no Nunutana la komprende kona-ba oinsá moris iha ambiente saudavel, maibé depois de ita nia pesoál sanitaria sira mai fó informasaun no esplikasaun kle’an ba sira liu husi enkontru no mós ko’alia beibeik ho sira, ikus mai komunidade komprende i hakarak atu harii sintina iha sira ida-idak nia uma no la ba soe fo’er arbiru tan. Tanba ne’e mak ohin ami halo deklarasaun ALFA “, hatete Xefe SucoRaifun Alberto AmaralFernandes.

MS no BESIK hahú implementa inisiativa PAKSI iha tinan 2012 iha munisipiu 3 hanesan Baucau, Liquiça, no Bobonaro. Totál Aldeia ne’ebé hetan ona estatutu ALFA hamutuk17 – Aldeia 4 iha Munisipiu Bobonaro, Aldeia 3 iha Munisipiu Liquiça, no Aldeia 10 iha Munisipiu Baucau.