Dili, Radio Online, DireccãoGerálde Água e Saneamento (DGAS), ne’ebékompostuhusiDirecção Nacional dos Servicos de Água (DNSA), Direcção Nacional Controlo e Qualidade de Água (DNCQA), Direcção Nacional de Saneamento Básico (DNSB) ne’ebé iha tutela Ministerio Obras PublicasTransportes e Telecomunicações, hamutuk ho Program Bee, Saneamentu, Ijiene iha Komunidade (BESIK) ne’ebe suporta hosi Governu Australia, hala’o workshop konjunta hodi kompleta ezbosus Dekretu Lei no Política da Gestão dos Recursos da Água, no Política Abastecimento da Água.
Ezbosu Dekretu Lei da Gestão dos Recursos da Água mak instrumentu legal ne’ebe sei estabelese enkuadramentu ba jestaun ne’ebé integrado no sustentável iha konservasaun, protesaun no prezervasaun rekursu bee iha Timor-Leste. Política dos Recursos da Águasei estabelese governu nia responsabilidade, intensaun no objetivu no define oinsá atu implementa lei no regulamentu jestaun ba rekursu bee. No Política Abastecimento da Água defini vizaun ba tempu naruk hosi Governu Timor-Leste kona-ba atende ba kompromisus nasionais no internasionais hodi fó asesu adekuadu no sustentavel ba bee ba ema hotu iha rai laran.
“Enkontru ida ne’e atu bele hetan tan ideias ka input husi partes governu liu-liu DNSA no DNCQA hodi bele kompleta ezbosu Dekreto Lei no Polítika kona-ba jestaun rekursu bee nian ne’ebé mak prepara ona husi BESIK. Hein katak ezbosu Dekreto Lei no polítika rua ne’e bele finaliza ona iha tempu badak nia laran” hateteDiretórJerálÁguaSaneamento (DGAS), JoãoJeronimo.
Tuir planu governu no BESIK nian, ezbosu final Dekretu Lei no Políticados Recursos da Água,no Polítika Abastecimento da Águasei halo tan konsultasaun ho ministérius relevante iha Marsu 2015 no sei haruka ba Konsellu Ministrusba konsiderasaun ihatinan ida ne’enia laran.
“EzbosuDekretu Lei kona-baRekursus de Águaatuhareedaduskona-barekursus bee tomakiha Timor-Leste laran.Nune’emósatuhareesémakresponsavelbajestaun bee iha Timor.Maskeikusmaigovernumakseideterminainstituisaunsé-séde’itmakjere, mas itahanesanematéknikutenkepreparaonamatadalankaliñas de orientasoensrumaatunune’epartesne’ebémakseiresponsabilizabane’eihaonaezbosuidakona-bajestaun bee nian. Oinsáatuhareekona-ba bee iharaiokos, bee superfisiál, ihamotasira, bee lihunsira.Ida ne’eimportanteparabeleasegurakuantidade bee iharai Timor, pelu menus beleprezerva bee ihakontinuidade no sustentabilidade”, haktuirDiretórJerálJeronimo.
Workshop hodikompletaezbosuinstrumentu legal basetór bee nianiha Timor-Leste ne’ehala’oduranteloronidatomakihaloron 12 Fevereiru 2015 iha Hotel Arbiru,Dili, no envolvepartesrelevantehanesan Director Gerál DGAS, Director DNSA, Director DNCQA, Director NacionalSaneamentoBasico (DNSB), ChefesDepartamentos, Director Programa BESIK, Assessoreskona-baRekursu Bee no Legalhusi BESIK, Assessor Legal husi MOP, AssessorTéknikuhusi DGASno DirecçãoGeralServiçoCorperativas (DGSC).
“Liu husi workshop ne’eBESIK konsegehetan input ne’ebépresizaatukompleta no finalizaezbosu DL no polítikaruarefere. Pontus importantene’ebépresizaharee tan maktenkeihakoherénsia entre ezbosuDekreto Lei no Politikaruakonaba bee ne’ebeprepara,” hateteBESIK niaAsesórJestaunRekursu Bee McVeigh.“BESIK niaasesórlegálpresizarona feedback hosipartisipantesiraatunune’egarantekatakesbosuinstrumentu legal tolu ne’eamipreparaatufinalizatuirdunihakarak no hanoinGovernu Timor-Leste nian.”
Ezbosu Dekretu Lei dos Recursos da Água hahú prepara iha 2010 husiThe Norwegian Water Resource and Energy Directoratene’ebé momentu ne’ebá hanesan parseiru ba DNCQA. Responsabiliade atu finaliza no kompleta prosesu lejislativu ne’e entrega ba BESIK iha 2014. BESIK hahú prepara ezbosu Política da Gestão dos Recursos da Águaiha 2010 no ezbosu Polítika Abastecimento da Água hahú dezenvolve husi BESIK iha 2009.
Dekretu Lei no Políticada Gestão dos Recursos da Água no Polítika Abastecimento da Água ne’e halo ona konsultasaun iha nivel munisipius (uluk distritus), ho ministérius relevantes inklui Ministériu Agrikultura no Peska, Ministériu Rekursu no Pertóliu, Ministériu Turizmu Komérsiu no Ambiente, Ministériu Saúde, Ministériu Solidariedade Sosiál, no Institutu Petróliu no Jeolojia; nune’e mós ho parseirus no NGO sira.
Tuir Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu (PED) 2011-2030, Estadu Timor-Leste nia intensaun mak atu garante katak sidadaunhotu sei hetan asesu ba bee moosno mellora saneamentu to’o iha tinan 2030.
EzbosuDekretu Lei no Políticada Gestão dos Recursos da Água,Política Abastecimento da Água sei suporta no haforsa tan Dekretu Lei No.4/2004 kona-ba Abastesimentu Bee ba Komsumu Publiku.
