Dili, Radio Online, Governu Australia liu husi programa BESIK (Bee, Saneamentu no Ijiene iha Komunidade) fornese ona bee moos ba komunidade Ailalec-Manufahi. Hahú husi Portuges nia tempu ba to’o Timor-Leste ukun-an, komunidade Ailalec so iha de’it fatin rua ba kuru bee, bee matan Malae no bee matan Tolulic. Komunidade sira tenke gasta oras ida ba mai hodi ba kuru bee iha bee matan rua ne’e tanba nia distansia ne’ebé dook.
Apresiasaun ne’e hato’o husi komunidade Ailalec iha inaugurasaun bee moos ne’ebé hala’o iha fulan Abríl liu ba. Komunidade Ailalec, Alzira da Costa, hatete, ”Ami kontente tebes tanba agora bee besik ona ami nia uma, ami la la’o dook tan ona ba kuru bee. Ami nia oan sira sei la tarde tan ona ba eskola tanba dadeer-dadeer sira la ba hariis tan ona iha bee matan ne’ebé dook. Ami mós iha planu atu kuda modo, mostarda, repolho, fore, no modo seluk tanne’ebé ami labele kuda antes ami iha sistema bee ida nee”.
Alzira hateten mós katak wainhira sistema bee moos ne’e seidauk iha, labarik sira dalaruma loron rua hariis dala ida. Bee litru 5 bele uza ba tein, fase bikan no fó hariis labarik. No iha tempu bailoro dalaruma sira tenke ba kuru bee iha tuku ida madrugada.
Konstrusaun sistema bee moos iha Ailalec hala’o husi kompañia Da Montanha, hahú iha Juñu 2014 no remata iha Abríl 2015. Iha servisu hotu konstrusaun nian hetan partisipasaun maka’as husi komunidade Ailalec. Tanba problema estrada ne’ebé la di’ak, komunidade sira tenke lalin sasán husi kareta ba fatin konstrusaun ho distánsia kilómetru ida ho balu, no servisu hotu kona-ba harii sistema bee moos ne’e hala’o diretamente husi komunidade Ailalec.
Sistema bee moos ne’e uza kanu ho metru 5,482 mak kanaliza bee ba uma kain 54, eskola primária 1, no kapela 1, liu husi torneira públiku 8. Orsamentu ba harii sistema bee moos ne’e, $61,140,91.
”Fornesementu bee iha áreas rurais nu’udar prioridade importante ba Governu Timor-Leste no Governu Australia, tanba ita hatene katak bee moos importante tebes ba komunidade nia saúde”, hatete Paul Regnault, Segundu Sekretáriu Dezenvolvimentu Rurál, husi DFAT (Department Foreign Affairs and Trade) wainhira halo inagurasaun. ”Ha’u mós sente kontente tebes tanba agora eskola ida mós asesu ba bee moos iha Ailalec”.
”Parabens ba imi tanba remata sistema bee moos ida ne’e, no sorte di’ak tanba ita boot sira sei simu benefísiu husi bee ne’ebé besik kedas uma. Ha’u husu komunidade tenke tau matan ba bee moos ne’e hodi nune’e bele fó benefísiu ba tempu naruk iha saúde no dezenvolvimentu ekonomia iha komunidade Ailalec”, kontinua Sr.Regnault.
Atu garante sustentabilidade sistema bee, uma kain ida-idak iha Ailalec kada fulan kontribui $1.00 ba GMF (Grupu Maneja Fasilidade), hodi nune’e bele atende problema ruma kona-ba sistema bee moos nian.
Xefe Departamentu Abastesimentu Água, Munisípiu Manufahi, Domingos Soares hatete, ”Komunidade no GMF Ailalec tenke servisu hamutuk hodi tau matan ba bee ne’e hodi nune’e bele uza ba tempu kleur hodi hadi’a imi nia moris”.
Ailalec hanesan Aldeia ida husi Suco Caicasa, Postu Administrativu Fatuberlio, Munisípiu Manufahi. Ho kareta husi Same Vila ba to’o Ailalec uza oras 3, tanba kondisaun estrada la dun di’ak no tenke liu husi mota rua, Mota Karau Ulun no Mota Sohin.
