BESIK Parseiru Ho Governu Fasilita Bee Moos Ba Komunidade Tapo/Memo

Dili, Radio Online_Komunidade SukuTapo/Memo, Aldeia Uluatin, Lepgen, no Pipgalag, agora bele asesu ona ba bee moos ne’ebé besik kedas komunidade nia uma, tanba hetan apoiu husi governu Australia liu husi programa BESIK (Bee, Saneamentu, no Ijiene iha Komunidade) hodi dada bee ba komunidade husi aldeia tolu refere. Antes komunidade sira ne’e hetan bee husi torneira públiku ida ne’ebé harii dezde Indonesia nia tempu, maibé bee ne’e ladún boot tanba kanu barak mak aat, nune’e mós torneira ne’e fasilita de’it bee ba parte balu husi Aldeia Lepgen. Maioria komunidade ba kuru bee iha mota ne’ebé sai hanesan fronteira Timor-Leste ho Indonesia. Loron-loron komunidade tenke gasta oras ida ba mai hodi ba kuru bee iha mota ne’e, informasaun ne’e Radio Liberdade Dili simu via email liu husi komunikadu imprensa iha loron 3 fulan Setembru 2015.

 “Agradese ba governu Australia ne’ebé fó apoiu boot ba komunidade aldeia Lepgen, Uluatin no Pipgalag hodi bele asesu ona ba bee moos. Agora ha’u nia komunidade sira sei la ba tan ona mota tanba bee besik tiha ona iha sira nia uma. Ha’u sei servisu hamutuk ho ami nia Grupu Maneja Fasilidade (GMF) no komunidade hotu atu kuidadu sistema bee idane’e ba to’o tempu naruk”, Xefe Suku Tapo/Memo, Gaspar de Jesus da Conçeição agradese ba Governu Australia tanba dada ona bee ba nia komunidade.

Sistema bee moos ne’e fasilita bee ba komunidade hamutuk 3,127 husi uma kain 527, eskola 3, igreja, no sede suku Tapo/Memo. Totál orsamentu ba konstrusaun sistema bee moos ne’e mak $225,979.35.

Diretór Jerál Água no Saneamentu, JoãoJerónimo iha inaugurasaun bee moos iha Tapo/Memo ne’ebé hala’o iha 21 Agostu 2015, hatete: “Governu nia objetivu ka hakarak mak atu iha 2030, governu lakohi haree nia oan sira atu hi’it ka lalin tan bee, ida ne’e governu nia kometimentu. Atu implementa ida ne’e governu servisu hamutuk ho parseiru bara-barak hodi bele atinje objetivu ne’e”.

Nune’e mós Paul Regnault, Segundu Sekretáriu Dezenvolvimentu Rurál, husi Embaixada Australia iha Timor-Leste hatete: “Fornesimentu bee rurál nu’udar prioridade importante ba Governu Timor-Leste no Governu Australia. Australia iha kometimentu naruk atu hadi’a asesu ba bee, no saneamentu no pratika ijiene iha árearurál iha Timor-Leste, fó suporta liu husi programa BESIK antes ukun-an. Kontribuisaun ida ne’e hanesan meius prátiku ida ne’ebé Povu Australia bele suporta Governu Timor-Leste hodi atinje Meta Dezenvolvimentu Estratéjiku atu fornese “Bee ba Ema Hotu” antes 2030.

Konstrusaun Sistema bee moos Suku Tapo/Memo implementa husi kompañia NaloBul, hahú husi Outubru 2014 to’o Jullu 2015. Fasilidade ne’ebé harii mak torneira públiku 42, tanke rezervatóriu 2, tanke redús presaun 2, tanke koleksaun 1, liña transmisaun 7.4 km, no liña distribuisaun 4.4 km.

“Implementasaun projetu ne’e liu husi servisu hamutuk ema barak nian, programa BESIK, governu Timor-Leste lokál, kompañia NaloBul, servisu hamutuk ho GMF no autoridade lokál sira”, hatete Diretora Programa BESIK, Michelle Whalen.“Dezenvolvimentu ita haree la’o ba oin, bele haree iha Tapo/Memo imi la’o ba oin, iha eletrisidade, dalan, no bee. Ba sistema bee ne’ebé ohin ita inaugura, husu atu uza ho didi’ak no tenke kuidadu atu asegura sistema bee ne’e bele uza ba tempu naruk”.

Atu garante sustentabilidade bee moos ne’e ba oin komunidade Aldeia Lepgen, Pipgalag no Uluatin, konkorda ona atu uma kain ida-idak halo kontribuisaun $1.00 kada fulan ba iha sira nia GMF (Grupu Maneja Fasilidade) atu nune’e bele atende problema ruma ne’ebé iha relasaun ho sira nia bee moos.