
Jornal Independenti, Edisaun 7/1/16
Dili, Radio Liberdade Online_Governu Timor-Leste dadaun ne’e halao hela serbisu hodi ajuda nasaun ne’e, bele maneja impactu husi bailoron naruk iha tinan 2015 – 2016. Ministeriu hotu-hotu iha ona resposabilidade ida-idak hodi contribui baseia ba sira nia area esepcializada hodi prepara resposta coordinada ba impaktu bailoron naruk ba area sira hanesan agricultura, peskas, be, no saude. Ministerio Interior mak lidera esforsu sira ne’e hotu no kordena suporta husi Timor-Leste nia ekipa Humanitaria nebe mai husi agensia sira UN nian, Movimentu Cruz Vermelha no NGO sira. informasaun ne'e Radio Liberdade asesu via email husi Ministério da Presidência do Conselho de Ministros VI Governo Constitucional da RDTL semana ne'e.
Udan nebe tarde no menus iha fulan hirak ikus ne’e hanesan resultadu husi manas iha Oceanu nebe mak dadaun ne’e besik to’o iha America, hamosu diferensia iha presaun ar nebe dudu mudansa iha klima nebe mak Timor-Leste hasoru. Udan nebe mak mai tarde la hanesan babain no udan tun la consistente halo agricultor sira preokupa tanba babain sira komesa kuda ona sira nia ai-han iha fulan hirak ikus iha 2015.
Ministeriu Agriclutura no Peska (MAP) halo hela monitorizasaun ba klima no avisa ona ba agricultor sira komesa fulan hirak liu ba no hato’o mensagem liu husi MAP Municipiu nian komesa outobru konaba oinsa atu apar ho impaktu husi udan nebe tarde no menus. MAP mos uza Pamfletu no programa radio sira hodi hasa’e agricultor sira nia konhesementu konaba impaktu bailoron naruk ho recomendasaun konaba oinsa atu preprar-an hodi simu. Udan nebe monu rai iha fulan Novembru nia rohan iha tinan 2015 no udan bebeik iha fulan dezembru ne’e hanesan coragem ida, maibe la’os muncipiu hotu bele hetan udan ben nebe hanesan.
Ekipa Humanitaria Timor-Leste nia hala’o ona evaluasaun iniciu konaba impaktu husi el nino no necesidade potential nebe mak populasaun afetadu sira persija hodi cria scenario resposta no recomendasaun atu suporta Governu iha preparasaun ba planu de resposta.
Indikador sira hatudu katak bailoron naruk iha tinan 2015 -2016 to’o ona nia puncak iha semana hirak ikus ne’e. Oceanu Tropika nia temperature halo peritus hatete katak bailoron naruk ida ne’e hanesan bailoron naruk datoluk nebe mak makaas liu iha tinan 50 ikus ne’e nia laran. Modelu klimatika hatudu ona katak bailoron naruk ne’e sei iha mudansa iha fulan hirak tuir mai no sei normal iha tinan 2016 nia klaran.
Porta-voz sextu Governu Konstitusional, Ministru de Estadu Agio Pereira nota katak Governu dadaun ne’e identifika hela impaktu bailoron naruk no hala’o hela serbisu hodi suporta agricultor sira no populasaun em geral atu maneja fenomena ida ne’e. Esforsu colaborativo husi ministeriu hotu-hotu no Nasaun nia Ekipa Humanitaria, nebe mak cordena husi Ministru Interior, ne’e importante tebes atu bele responde didiak impaktu nebe mak sei afeta ba ita no ita nia vizinhu sira iha Pasifiku iha fulan hirak mai.
