Dili, Radio Liberdade Online_OMS deklara ona katak dadaun ne’e hetan ona grupu mikro sefalia no abnormalidade neurolójika hirak seluk iha rejiaun Amerika ne’ebé konsidera hanesan Emerjênsia Saúde Públika ba Preokupasaun Internasional. Deskonfia maka’as katak moras virus Zika ne’e iha relasaun kazual ho kondisaun saúde hirak ne’e.
Atu garante katak Timor-Leste iha preparasaun diak hodi bele responde ba moras virus Zika, Ministra Saúde, Maria do Céu Sarmento Pina da Costa, hala’o sorumutuk emerjênsia ida ho OMS. “Ita presiza prepara aan didiak hodi bele deteta no hapara lalais moras virus Zika. Ha’u nia governu iha kompromisu atu garante saúde diak ba populasaun hotu, liu-liu ba labarik sira,” Ministra dehan.
OMS fo informasaun badak ba Ministra kona-ba ZVD, ninia kondisaun oras ne’e iha mundu, nesesidade preparasaun no rekerimentu baTimor-Leste. Reprezentante OMS nian ba Timor-Leste, Dr Rajesh Pandav, garante apoiu OMS nian ba Ministériu Saude hodi estende tan vijilansia, haforsa programa kontrolu vetor no kria konsiensializasaun, entre komunidade no fraternidade médiku, hodi bele atende no maneija ZVD.
Vírus Zika hanesan preokupasaun ida iha OMS nia Rejiaun Sudeste Aziátiku tamba susuk Aedesaegyptii, ne’ebé responsavel ba ninia sirkulasaun, deskobre ona iha area barak no laiha evidensia imunidade ba virus Zika ba populasaun barak iha Rejiaun ne’e nia laran.Diretor Rejional OMS ba Rejiaun Sudeste Aziátiku, Dr Poonam Khetrapal Singh husu lalais ba nasaun hirak iha Rejiaun ne’e nia laran atu haforsa tan vijilansia no foti medida preventive kontra moras Vírus Zika.
Diretor Rejional rekomenda hela ba nasaun hirak atu dezenvolve kapas idade laboratóriu hodi bele deteta virus ne’e no haforsa vijilansia ba kazu isin-manas no isin musa-musan mean lotuk, sindroma neorolójika no defeitu iha kosok-oan.
‘Ami sei intensifika programa kontrolu vector, kuineshementu komunidadi no prepara servisu saude hodi hare konaba virus Zika’, hateten husi Dr.Odete Viegas, Director Geral, Prestasaun Saude, MdS.
Tenki involve setor hotu ne’ebé bele fo tulun, no fo informasaun diak ba públiku kona-ba risku no medida preventive kontra moras virus Zika. Ema bele proteje sira nia aan rasik atu susuk labele tata, liu husi utilizasaun kreme susuk nian, hatais roupa ne’ebé kobre parte barak husi sira nia isin, no uza bareira fízika hirak hanesan tella/rede, taka oda matan no janela. Ema hotu tenki tulun atu halo asaun prevensaun hirak hanesan hamamuk tiha kontentor bee nian nune’e susuk labele tolun no moris, iha uma laran no sorin.
Dr Khetrapal Singh husu tebes ba nasaun hotu atu fahe informasaun kona-ba kazu moras virus Zika ruma ne’ebé sira deskonfia nune’e bele halo detesaun sedu no kontrola tiha surtu ruma ne’ebé bele mosu iha OMS nia Rejiaun Sudeste Aziátiku.
Iha Rejiaun ne’e nia laran, OMS sei fornese apoiu ba nasaun hirak hodi bele estabele sevijilansia no medida preventive kontra moras virus Zika.
OMS ativa fali ona sistema jestaun insidensia foun, ne’ebé estabelese ona iha programa reforma emerjênsia Organizasaun nian. OMS apoia nasaun hirak atu kria medida hodi hamenus moras ne’e atu labele da’et tutan ba mai no ba nasaun hirak ne’ebé deteta ona moras ne’e, sei tulun atu kumpriende ligasaun potensial entre virus Zika ho defeitu iha kosok-oan ne’ebé foin moris mai.
