Dili, Radio Liberdade Online_Hafoin polêmika dahuluk kona-bá nomeasaun no exonerasaun ba Chefe Estado Maior General Força Armada (CEMGFA) no nia Vise entre Prezidente da Repúblika no Governu iha fulan hirak liu ba. Governu aprezenta hikas proposta foun ida ho pakote rua ba nomeasaun CEMGFA ho nia vise iha fulan ida ne’e. Pakote primeiru nomea fila-fali ka rekondusaun ba mandate Major General Lere Anan Timur no Vice-CEMGFA Brigadeiro General Filomeno Paixão de Jesus no pakote segundu Kapitaun de Mar e Guerra Pedro Klamar Fuik ba CEMGFA no Koronel Coliati ba Vice-CEMGFA. Maske Governu nia preferensia ba pakote primeiru no pakote segundu hanesan rezerva maibe Prezidensia da Repúblika hili opsaun segundu (rezerva) hodi nomea ba CEMGFA no Vice-CEMGFA, informasaun ne’e Radio Liberdade asesu via Komunikadu Imprensa husi Fundasaun Mahein iha loron 29415.
Opsaun ne’ebé Prezidenti da Repúblika hili no fo sai liu husi komunikadu Prezidensia nian, liu deit loron ida hetan resposta husi CEMGFA atual Major General Lere Anan Timur ho veteranus ne’ebé sei ativu iha F-FDTL. Hanesan fo sai ona iha komunikadu imprensa iha loron 16 Abril 2016, Major General Lere Anan Timur hanesan veteranus FALINTIL “la simu” desizaun Prezidente da Repúblika nian. Konsidera desizaun ne’e la dignifika veteranus sira no ironiku liu-tan desizaun ne’e trata sira hanesan kriminozu ida. Nune’e iha semana tuir mai Major General Lere Anan Timur ho nia maluk veteranus hato’o mos petisaun ba Prezidente da Repúblika.
To’o agora polêmika ne’e seidauk iha solusaun lolos no opiniaun ne’ebé la’o iha media nia kobertura husi ulun boot sira kontinua ho idak-idak nia pozisaun ba nia desizaun ho nia razaun rasik.Buat fundamental liu ne’ebé aprezenta maka estabilidade nasional no tranzisaun jerasional. Kona-bá razaun estabilidade Fundasaun Mahein (FM) enkoraza halo diskusaun setor siguransa tuir evidensia rasional tantu husi parte interna no esterna instituisaun Estadu nian.
Nune’e mos reforma ba veteranus sira, FM iha ona pozisaun ne’ebé konsistente katak Estadu tenki halo buat hotu-hotu ne’ebé razoavel hodi garante dignidade ba veteranus Timor-oan sira wainhira reforma.Maibe importante mos ema hotu, inklui veteranus, tenki komprimentaba lei no respeita institusaun Estadu nian, liu-liu iha gabinete públiku hatudu exemplu diak ba povu nu’udar lideransa sira iha komunidade.Tamba ne’e presiza intedementu ida entre lideransa orgaun soberania sira hodi buka solusaun ida ne’ebé bele akumula diferensia sira ne’e iha lian ida hodi solusiona polêmika ne’ebé dadaun ne’e sai preokupasaun ba públiku. Nune’e FM mos husu ulun boot sira katak polêmika ne’ebé dadaun ne’e la’o labele utiliza hodi promove-an ka hodi serbí ba agenda pesoal ruma iha eleisaun jeral 2017.
Bazeia ba análiza kona-bá asuntu ida ne’e, FM rekomenda katak, Governu no Prezidente da Repúblika hamutuk avalia ba prosesu no sistema sira kona-bá nomeasaun tuir estatutu: Hodi garante katak proposta nomeasaun hotu-hotu sira ne’e sempre konsistente ho lei ne’ebe relavante; hodi klarifika papel no konvensaun ba parte rua maka Prezidente da Repúblika no Governu relasaun ho nomeasaun ne’e; no garante katak kuiñesementu ne’ebé efetivu, planeamentu no komunikasaun iha Departamentu Governu nian no Gabinete Prezidente da Repúblika iha relasaun ho nomeasaun, hodi nune’e potensia ba problema sira bele rezolve ho proativu, serbisu hamutuk no antes nomeasaun ida akaba.
FM mos rekomenda Major General Lere Anan Timur no veteranus FALINTIL sira seluk iha F-FDTL laran hatudu lideransa no tau ezemplu poder tomak ida ba públiku ne’ebé sempre hakruk ba lei.
E mos Veteranus sira no Governu hasa’e sira nia esforsu hodi mai hamutuk no to’o fin estabelese Konselu Kombatentes ba Libertasaun Nasional hodi unifika veteranus sira nian lian no ofisial ida iha Nasaun, povu no vida polítika.
No ikus FM rekomenda Parte hotu-hotu, Governu no membru Parlamentu sira, Prezidente da Repúblika no Major General Lere Anan Timur pasensia no lideransa ne’ebé metin, hodi lakohi husi buat ne’ebé la nesesariu no kontra-produtivu komentariu públiku nian, hasees, rumoris no akuzasaun sira iha media.
