
Dili, Radio Liberdadeonline - Relasióna ho eventu ASEAN Peoples’ Forum ne’ebé sei hala’o iha Agustu 2016 iha Dili, Co-Chair ba Forum ida-nee, Fernando “Ato” Costa afirma katak Timor-Leste nu’udar uma-nain, 90% preparadu ona atu realiza forum refere liuhosi esforsu hotu. “Preparasaun ba ASEAN Peoples’ Forum ba dala 11, too ohin loron ita bele hatenen 90% preparadu. Siknfika katak ita halo ona esforsu hotuthotu hodi eventu nee akontese,” tenik nia iha enkontru preparasaun ba ASEAN Peoples’ Forum iha Edefísiu FONGTIL, Kinta (21/7).
Ativista RENETIL nee haktuir, Komisaun Organizadora asegura ona Centro Convoncoes Dili (CDD) nu’udar fatin atu uza hodi realiza ASEAN Peoples’ Forum nee, inklui mós alojamentu, hanesan hotel sira ba partisipante sira rejiónál nian. “Ita mós asegura ona fafatin ba eventu refere, ne’ebe sei hala’o iha CCD.
Programa sira ne’ebé ita hakarak halo durante eventu mós besik kompletu ona. Ita serbisu hamutuk ho ita nia network sira hotuhotu iha nasionál no mós rejionál hodi lori ita nia partisipante sira mai husi rejiaun Sudeste aziatíku no mós partisipante nasionál sira. Nunee, ita bele dehan kuaze komplete ona,” nia esplika. Relasióna ho prezensa ulun boot sira rai seluk nian iha forum nee, Sr. Ato Costa hateten dadauk ne’e Komisaun Organizadora hakbesik hela ba Vise Prezidente Filipina atu mai hato’o ninia palestra, ida-ne’e kuaze 60% hetan konfirmasaun.
Membru sira Parlamentu nian husi nasaun membru ASEAN nian mós sei partisipa iha konferensia ne’e, maske seidauk konfirmadu, nia informa. “Konvite ita manda hotu ona. Ita husu ona vise prezidente Filipina nian atu mai hato’o nia palestra iha forum ne’e. Tuir informasaun ikus, maske ita sei iha prosesu lobi, maibé dehan ona kuaze 60% hanesan ne’e bele hetan konfirmasaun,” tenik nia.
Nia haktuir-tan katak Priméiru Ministru Rui Maria de Araujo konformadu ona atu hato’o ninia palestra hodi halo dialogu ho partisipante sira iha forum ne’e. Iha parte seluk, Laureadu Nobel da Paz, Jose Ramos Horta mós konfirmadu atu mai iha kalan solidaridade nian. Nune’e mós Komisaun Organizadora mós tenta nafatin atu konfirma ex- PM Xanana Gusmao atu mai iha tempu seremonia abertura nian. Konferensia Sosiadade Sivil ASEAN nian ka ASEAN Peoples’ Forum sei hala’o iha Dili, Timor-Leste husi 2 Agustu to’o 5 Agustu 2016. Forum ne’e sei partisipa husi kuazu 800 liu partisipante. Tuir dadus provizoriu husi Komisaun Organizadora, partisipante husi nasaun sira membru ASEAN nian mak kuaze 400 liu no partisipante nasionál nian besik 300.
Timor-Leste sai nu’udar uma-nain ba konferesia sosiadede sivil ne’e bázea ba rezolusaun ne’ebé reprezentante sosiadade sivil sira hamosu iha Novembru 2015. Rezoluzaun ne’e mós hatudu Malaysia nu’udar co-chair ba ASEAN Peoples’ Forum ne’e hodi fó ninia apoiu iha prosesu preparasaun to’o eventu ne’e termina. Loloos ne’e, forum refere hala’o iha Laos, maibé tamba falta serteza no garantia kona-ba posibilidade atu iha espasu nakloke no livre hodi halo diskusaun konstrutivu ba asuntu hotuhotu ne’ebé sai preukupasaun iha rejiaun ne’e, entau Timor-Leste hetan aportunidade ne’e atu sai uma-nain ba eventu. ASEAN Peoples’ Forum ne’e mós nu’udar enkontru altu nivel dahuluk ba nivel ASEAN ne’ebé hala’o husi sosiadade sivil Timor-Leste nian. Durante forum ne’e, partisipante sira sei halo deklarasaun solidaridade ba asuntu sira hanesan, desputa fronteira maritima entre Timor-Leste no Australia, asuntu violasaun direitu úmanu no asuntu sira seluk iha rejiaun ne’e.
