Timor-Leste Husu ASEAN Atu Hametin Kolaborasaun Entre Sosiadade Sivil No Governu

 

DILI, RadioLiberdadeonline. 03 Agustu 2016–Ho seremonia abertura konferensia sosiadade sivil ASEAN [ACSC/APF 2016] nian, iha ona apelu atu hato’o filafali solidaridade boot entre sosiadade sivil ASEAN nian, no mós atu haluan-tan kolaborasaun entre sosiadade sivil no governu.

Tema ne’e tau-tan ona iha konsensus atu realiza ACSC/APF 2016 iha Timor-Leste, no mós ho prezensa Sua Eselensia, Priméiru Ministru, Dr. Rui Maria Araujo, iha seremonia abertura nian.

 Iha ninia diskursu ba partisipante sira ohin dader iha Centro Convencoes Dili, Priméru Ministru Araujo ilustra relasaun potensiál no kolaborativu entre governu no sosidade sivil uza ezemplu Timor-Leste nian. Primiéru Ministru Araujo hateten, “relasaun entre governu ho sosiadade sivil iha Timor-Leste harii bázea ba konviksaun loloos  katak sosidade sivil nu’udar parseiru importante durante prosesu harii nasaun hanesan ami nian, iha-ne’ebé kuazu buat hotuhotu – husi dezenvolvimentu, to’o implementasaun, to’o rezultadu monitoriamentu – tenke harii husi estragus, no iha implikasaun importante husi povu nia moris loron-loron nian ne’ebé atinji ona durante tinan 500 husi dominasaun estranjeiru.”

 Prime Minister Araujo fó hanoin ba audensia sira kona-ba papel kritiku sosiadade sivil nian istórikamente la’o ona iha Timor-Leste, dehan,”ami nia nasaun forma ona no ami nia soberania restaura liu-husi kritika ativizmu sosidade sivil nian, nune’e governu laiha duvida ruma kona-ba papel vitál ne’ebé kontinua husi sosiadade sivil hodi lori ami nia nasaun nia destinu.”

 Priméiru Ministru mós tau atensaun ba faktu katak,” Alende relasaun ne’ebé besik entre governu no organizasaun sosidade sivil, governu lahusu sosidade sivil sira atu para kritika governu,” Mantein Timor-Leste nu’udar sosiadade ida-ne’ebé nakloke.

“Ha’u hakarak hato’o ho ezemplu,”  Priméiru Ministru Araujo pronunsia Timor-Leste ninia “track record” kona-ba ratifika konvensaun sira direitu úmanu nian,” Ne’e siknifika implementa komitmentu husi konvensaun sira ne’e.”

 Araujo’ hato’o ninia sentimentu kona-ba kolaborasaun di’ak ne’ebé ASEAN nia deputadu sira espresa bainhira partisipa iha diskusaun [town hall] ne’ebé realiza iha Tersa (2/8), no mós husi Prezidente repúblika ne’ebé hato’o husi ninia Xefe kaza sivil, Rui Gomes iha seremonia resepasaun ne’ebé realiza iha Palasiu Nobre Tersa (2/8) kalan.

 Dialogu ho deputadu sira ASEAN nian foka ba necesidade atu hasa’e edukasaun entre membru sira governu nian kona-ba tratadu no dever sira importante konvensaun direitu úmanu nian ne’ebé sira nia nasaun ratifika ona, no deputadu sira husu ba sosiade sivil nu’udar peritiu iha kampu atu kontinua akompaña governu nia ajenda no prioridade sira.

 Prezidente ninia liafuan sira mós konsentra ba necesidade advesáriu no kolaborasaun ne’ebé lamasimu entre governu no sosiadade sivil, dehan,” ita lapresiza tauk baihira ita hamutuk iha kuartu ida,” no atribui ba sasukat susesu ne’ebé Timor-Leste atinji ona hodi rekuinese direitu úmanu ba iha sosiadade sivil nia inisiativa.