TBC numero a’as iha klínika Bairo-Pite

Radio, online - Pasiente TBC (Tubercullosis) rejistu ho numeru ne’ebe ás liu iha Klinika Bairo-Pite ho total kuaze 100 i tal kada fulan

Enfermeiru Samuel Ribeiro Granadeiro ne’ebé serbisu iha klinika ne’e hateten, TBC mak moras ida ne’ebé perigozu ba ema nia vida, tan moras ne’e bele daet husi ema ida ba ema seluk liu meius sira mak hanesan, koalia la taka ibun, join fuma sigaru, hemu tua barak, han no hemu hamutuk ho ema  kontaminadu TBC ho bikan no kanuru ne’eb’e  hanesan.

Tuir Granadeiro, moras refere bele kura ho durasaun fulan walu no fulan ne’en. Atu halo tratamentu presiza halo teste liu husi analiza laboratóriu hodi koko kaben tasak no  ran atu bele hatene katak pasiente hetan moras TBC ou la’e.

Nia mos afirma katak, Moras TBC konsidera hanesan moras Nasionál, entaun parte hotu fó kontribuisaun hamutuk hodi kombate moras refere.

“Iha ne’e ami infermeira haat, ida ba sala moras Internal, no tolu seluk ba kuartu TBC nian,” nia haktuir.

Granadeiro hateten iha klinika refere aimoruk ba tratamentu TBC sufisiente tanba hetan ajuda husi NGO Internasional sira no mós Governu Timor-Leste.

Nia hatutan, ba pasiente ne’ebé grave ho kruz ruato’o tolu sei transfere ba Tibar tanba iha  mikrobiu barak atu nune’e bele evita da’et ba ema seluk.

Granadeiro hatutan iha hospital refere la’os deit moras TBC, maibe iha mos moras internal nian, hanesan kanek laran no tohar. 

Pasiente ida ho naran Felisberto Magalhães hateten katak nia iha hospital ne’e durante fulan rua ona.

“Hau iha ne’e fulan rua ona lakonsege diak tesi tia hotu diak tiha, ha’u ba uma infeksi no bubu. Ha,u mai baixa fila-fali, agora doutor koa tiha ha’u nia kelen pedasuk ida hodi ba Australia hodi halo teste maibe rezultadu seidauk mai,” nia haktuir.

Alein TBC no moras Interna, klinika ne’e rezista mos pasiente ne’ebé mak hetan mal nutrisaun, tuir Lidia Correia dos Santos ne’ebe toma konta ba moras refere hatete nia Klinika ne sira simu pasiente maksimal nain haat ba loron ida no menus liu mak ida no pasiente hirak ne’e husi distritu no mos iha kapital laran.

“Labarik sira mal Nutrisaun ne’e loron ida sira han dala lima komesa tuku ualu dader, 12 meiudia, tuku haat lorokraik, no tuku ualu kalan. Labarik sira malnutrisaun ne’e persiza han liu hahan ne’ebé iha protein barak hanesan Na’an, manu-tolun, sasoru kahur ho mina.

Masin no planpinat uituan, nune’e labarik sira bele hetan isin diak no bokur fila-fali”. Tenik Lidia

Nia hatutan mos labarik ne’ebé malnutrisaun laiha dezenvolvementu diak ba sira nia kakutak, entaun ho hahan sira ne’e bele dezenvolve fila-fali sira nia kakutak.

Nia esplika liu tan katak, labarik sira ne’ebé bazeia ba tinan, hanesan labarik tinan ida, kuandu menus husi KG (kilograma) hitu konsidera malnutrisaun.     


Partisipantes treinamentu jornalizmu baziku juventude TL 2013

Grupu I:

1.    Acácio Baptista Soares
2.    Aquelina Moniz
3.    Evangelina Ximenes
4.    Leonito Amaral
5.    Irene Cardoso Amaral
6.    Filomeno Martins
7.    Julio da Costa Correia