Radio, online – Prezidenti Komisaun Funsaun Publiku, Liborio Pereira husu ba Punsionairu Publiku (FP) hotu iha nasuan ne’e tenki rai segredu metin konaba estadu nian.
Prezidenti Komisaun Funsaun Publiku kasu lia hirak ne’e wainhira tuir Seminario Interaksaun Ho Media Timor-Leste ne’ebe organiza husi Presidênsia do Conselho de Ministrus, Cenjor (centro protocolar de formação professional para jornalistas),CFP (comição da função Publica) ho CEFTEC (Centro de Formação Técnica em Comunicação), Sabadu foin lalais ne’e, iha Ministeiru Negosiu Estranjeiru, Pantai Kelapa, Dili.
Iha seminariu ne’e partisipa husi oradores nain hitu, atu fo biban ba jornalista sira bele hetan dadus no informasaun husi instituisaun hotu no sai hanesan papel importante ba liberdade Imprensa.
Tuir Prezidente komisaun Funsaun, funsionariu hot-hotu iha dever no obrigasaun, atu rai segredu konaba dokumentus dadus ho informasaun ruma ne’ebé liga ho interese Estadu nian.
“Funsionario Publiku hot-hotu iha dever, iha obrigasaun atu rai segredu, konaba dokumentus dadus ho informasaun ruma ne’ebé liga ho interese estadu nian. Prinsipiu ida ne’e bele mos sai kontradutor ka hasoru fali penal funsionario ida nudar ofisial komunikasaun nian. Maibe atu fo informasaun lei la limite atu hasae nafatin tau nafatin imprensa estadu nian iha as, no la tau iha risku,”apela Liborio.
Funsoinario Publiku tenke respeita igualdade sekretarius ida, igualdade katak la haliis konsidera sidadaun hoto-hotu hanesan no mantaein nafatin no konduta honesta. Foti desizaun los, integra hatete ho dignidade fiar an katak lia ne’ebé fo sai ne’e los tuir etika katak, la fere ema ida nia dignidade la disimina informasoens ne’ebé sedauk, hatene katak los.
Liborio hatutan tan katak, nudar Funsionario Publiku labele halo servisu 2 ho salario oin rua. Exclucividade signifika, serbisu tomak ne’ebé nia halao la seluk la le’et, ba deit interese estadu nian e laos ba deit interese estadu nian.
Sekretariu Estadu Komunikasaun Sosial, Nelio Isac dehan, diak liu loke-an oituan, signifika katak loke-an atu halo, kooperasaun ho media sira. Tanba iha presiza malu, maibe iha buat ruma ne’ebé tenke defense hanoin didiak, ne’e situasaun ne’ebé normal iha estadu hot-hotu.
“Diak liu ita (governu) loke ita nia-an oituan, signifika katak, loke-an atu halo kooperasaun ho media sira. Ita diak malu ho media tanba ita presiza malu, media mos presiza ita. Atu nune’e ita nia povu simu informasaun ho lolos ho kualidade, laos lia boatus,” Nelio presta.
Relasiona ho ida ne’e, Nelio husu membru governu tomak, tenke hatene kona-ba filozofia media nian li-liu instituisaun hanesan sira.
“Ita sai boot, sai membru governu, tanba atu halo diak, signifika, tenki halo diak tamba povu fo fiar ba ita. Kuandu ita halo at ida ne’e maka konsumi media sira nian, tamba media sira iha papel kontrolu sosial,”Nelia komenta.
Iha sorin seluk formador jornalista husi CENJOR, João Carlos Barradas haktuir, informasaun ne’e poder, produs informasaun ne’e maka kredivel, hodi divulga partisipa hamutuk ho politika sira hotu.
“Hau aborda kestaun fundamental balun, ne’ebé hau fiar katak, bele fo prioridade, ba politika informasaun estadu Timor oan nian ba rai liur, naturalmemente laos kazu ba hau maka atu hatudu politika ne’ebé, maka atu tuir mai, ne’e katak objetivu materiamente soberana, RDTL nian,”hateten nia.
Orador Padre Martinho Gusmão, dehan, media offiser ne’e sai hanesan janela no odamatan, atu ema koinese institusaun ne’ebé iha nia servisu ba.
“Ema ne’ebé servisu iha media officer, no kualker forma porta voz, tenke iha primera militansia, atu dezenvolve institutu ne’ebé nia kaer. Primeiru tenke iha militansia, sigundu nia tenke iha kuñesimentu, ba institusaun ne’e husi A to’o Z,’dehan Padre Martinho.
Oradora Cristina Guerreuro dehan, sistema mediatiku Timor-Leste nian, dezenvolve dadaun, ho karakteristika kulturais, politika nomos, sosiais rai nian.
Informa katak, komunika halo ema hotu atu hatene, ho klaru ba mensagen. Husu ba instituisaun sira ho fontes instituisaun sira nian, atu bele hatan, ba ema hotu-hotu ne’ebé hakarak, no buka atu hatene,”nia afirma.
Asesora Media Gabriela Carasccalão hateten, media officer iha obrigasaun hodi fo sai imagen instituisaun ne’ebé projekta.
“Hau nia esperensia rasik. hanesan assesora, problemas barak mosu. La iha interasaun iha Ministeriu rasik nia laran. Babain ita dun media officer, maka sala, lae. Sala mai kedas husi leten. Hanesan media officer, hau infrenta problemas lubuk ida, tan sa?,”Gabriela pergunta.
Assesora ne’e dehan, tanba informasaun lubuk ida la too iha media. Media office iha obrgasaun hodi fo sai imagen instituisaun ne’ebé projekta. “Halo nusa maka hau fo imagen diak se hau la iha informasaun. I tan sa maka hau la iha informasaun, tanba iha institusaun rasik, la iha planu diasaun, husi instituisaun ne’e rasik,”
Orador ikus, eis Primiru Ministru, Mari Alkatiri haktuir, nia kontente tanba, parese ema hotu hatene ona katak, Mari Alkatiri hanesan estabelezador ida no novel da paz ida.
Maria Alkatiri mos hamosu perguntas, tamba saida mak agora nee jornalista barak mak sai husi media mai servisu iha governu hakarak sai assesor no media officer. Mari dehan, kestaun ne’e ema ididak nia hakarak, maibe tuir lolos sai jornalista nee hanesan profisaun tenki mantein nafatin.
Mari Alkatiri rekoinese katak, iha nia governasaun iha parte media officer fraku tebes, tamba ladun kooperatif ho media hotu, wainhira governu halao nia programa. Agora daduan media officer sira servisu maka’as, tamba pozisaun hanesan ema politika.
“Hau nia prekupasuan mak, media officer tenki servisu maka’as atu institusoens nebe servisu ba ema hotu hatene no hatene mos saida mak erro husi institusoens ne’e,’dehan Mari Alkatiri.
Estajiariu UNTL
1. Fander Ventura
2. Julio Correia
