Radio, online – Sosiedade Sivil, Luta Hamutuk (LH), realiza desiminasaun informasaun ne’e liu husi community Briefing husi loron 21-24 fulan Marsu tinan ne’e, iha suku Betano, Babulo no suku Letefoho, Sub-Distritu Same, distritu Manufahi. Preokupasaun komunidade mak bee mos, edukasaun no merenda eskolar, estrada, elektrisidade, no progarama uma 5 ba aldeia ne’ebe abandona hela.
Kestaun ne’e hato’o husi Diretor ezekutivu LH, Mericio Akara liu husi konferensia da imprensa Kinta, (4/4), Farol, Dili.
Akara dehan, LH iha nia programa aprosimasaun community base development ne’e garante partisipasun komunidade iha prosesu dezenvolvimentu tomak, hahu husi planeamentu-implementasaun no kontrolu.
Partisipasaun komunidade mak efektivu presiza informasaun mak adekuadu ba komunidade, ho iklima komunikasaun ne’ebe diak entre komunidade-Governu-Sosiadade civil.
Objetivu husi desiminasaun informasaun ne’e atu fahe informasaun basicu konaba Fundu Petrolifero, Transparensia iha Industria Minarai (EITI) no Alokasaun Orsamentu Geral do Estadu ba kada distritu.
LH dehan, komunidade husi suku tolu ne’e hato’o sira nian preokupasaun konaba asesu ba estrada no ponte, tanba to’o agora komunidade sira iha area rural seidauk bele asesu ba Estrada, Ponte sei kontinua at rezulta komunidade labele halo movimentu ba sub-distritu no distritu atu faan sira nia produtu agrikola
Alende ne’e mos, komunidade husi Suku Betano, Babulo no Letefoho preokupa ba fasilidade eskola ne’ebe mak sei falta mak hanesan: Meja, kadeira, livru no mos fasilidade sira seluk no menus profesores, kondisaun ne’e halo estudantes barak mak tur iha rai hodi simu materia ne’ebe impede prosesu aprendizasem iha eskola laran.
Komunidade preokupa mos ba sistema merenda eskolar iha Eskola Ensino Basico Raifusa, suku Betano no mos Eskola sira seluk iha sub-distritu Same ne’ebe paradu ona ne’e. Tanba merenda eskolar paradu rezulta estudante husi Ensino Basico Raifusa (Izabelina Freitas, husi klase I) monu iha dalan tanba hamlaha
Bee mos, sai preokupasaun komunidade suku tolu ne’e, ne’ebe mak to’o agora seidauk bele to’o iha komunidade sira. Komunidade sei kontinua konsume bee mota.
Maske iha ona projetu Central Oli pesado iha suku Betano, maibe to’o agora komunidade Betano seidauk bele asesu ba eletrisidade, aldeia barak mak sei moris iha nakukun laran.
Akara dehan mos, komunidade suku Betano no Letefoho preokupa tebes Irigasaun ba sira nia natar, tanba ne’e ejije ba Ministeriu Agrikultura tau planu halo irigasaun no haree fali projetu irigasaun iha Aldeia Be-Metan, area Aidak-Laran ne’ebe konstrui iha 2012. Irigasaun ne’e labele uza tanba as liu fali mota ne’ebe labele kanaliza be mota ba komunidade sira nia natar.
Komunidade mos preokupa ba funsionario Agrikultura (extensionista/PPL) sira balun la hala’o sira nia knar, liu-liu ba iha Suku Betano, Babulo no suku Letefoho
Liu husi deskobre povu nia ejijensia, LH mos rekomenda ba Ministeriu Edukasaun atu fasilita fasilidade hanesan, meja, kadeira no livru. Rekruta tan profesores hodi ba hanorin iha Eskola Primaria Raifusa iha suku Betano no eskola sira seluk iha Sub-Distritu Same
Nomos Rekomenda ba Ministeriu Edukasaun hadia sistema merenda eskolar, tanba komunidade preokupa ba Ai-han (koto tuan, la iha modo tahan seluk) ba alunus, komunidade preokupa tanba la tuir estandar Gizi (la iha nutrisaun).
Ejije ba Ministeiru Petroleo Rekursu Minerais atu halo dialogo hodi rona komunidade suku Betano nia sujestaun no rekomendasaun konaba industria Refinaria.
Husu ba MPRM para hahu agora kedan fasilita treinamentu agrikultura no treinamentu relevante ba Industria Refinaria no diak liu fo bolsus de estudus ba ema Betano. Labele halo komunidade moris iha mehi nia laran deit.
