Liberdade imprensa Timor-Leste iha era Globalizasaun

Radio, online  - Opiniaun ne'e ninia kontiudu tomak responsavel husi hakerek nain no instituisaun. Redasaun fo pasu menu ne'e hodi ejerse ema no instituisoens nia hanoin no ideias konaba asuntu ruma ba prosesu dezenvolvimentu Timor-Leste.

Antes antes tama ba konteudu ne’ebe iha, hakerek Nain hakarak hateten katak, labele Rai buat ne’ebe iha atu sai dodok iha laran, maibe koko atu fo sai maka Tetu, lia fuan ne’e maka suporta Hau atu hato’o Hau nia sentimentu no opiniaun ne’ebe durante ne’e susar atu fo sai, entaun ho meius ida ne’e, Hau bele ejerse Hau nia opiniaun ba Publiku.

Hau mos fo Obrigado barak ba Media Imprimi no Eletroniku ne’ebe iha pajina espesial kona ba Opiniaun nian, atu nune’e sidadaun hotu bele hato’o nia Ideias tuir saida maka hatene no akontese iha Nasaun ida ne’e. Atu hateten tan katak, ideias hirak ne’e lahetan apoiu, la iha ema ida obriga, maibe ne’e ho sentimentu rasik.

Timor Leste hanesan Nasaun ida Independenti, Liberdade Imprensa no Liberdade Espresaun hahu’u hakat ba oin, maski sei sidi hela ho failansus hirak ne’ebe iha, tamba hafoin adapta husi Liberdade Imprensa husi Nasaun sira seluk. Ho sasidik hirak ne’ebe iha, laos sai sasukat ida ba Liberdade Imprensa iha Timor Leste atu hakiduk, maibe koko nafatin atu hakat hodi muda sasidik sira ne’ebe Media no Jornalista sira infrenta.

Hakerek nain koko atu espresa opiniaun katak, Liberdade Imprensa maka ema hotu-hotu ne’ebe moris iha sosiedade nia le’et, Politikus no mos ema hotu-hotu iha Mundu, livre atu asesu ba informasaun saida deit maka akontese kona ba interese Publiku. No Liberdade Espresaun maka ema hotu-hotu livre atu halo espresaun kona ba situasaun ne’ebe senti ba Dezenvolvimentu Nasaun nian.

Relasiona ho ida ne’e, Timor Leste nia Liberdade Imprensa no Liberdade Espresaun hanesan dalan ida ne’ebe maka fo ona oportunidade ba ema hotu atu livre ba informasaun no espresa ba nia Opiniaun, tamba la iha limitasaun atu asesu buat hirak ne’e husi parte kompetente.

Timor Leste nia Liberdade Imprensa hakat ona ba prosesu modernizasaun tamba Jornalista no Media inklui mos ho Asosiasaun Jornalista sira, halo relasaun diak ho Asosiasaun Jornalista Internasional sira, atu bele rekonhese servisu Media ida ka Jornalista sira nia kobertura iha Publiku, hodi bele defende Jornalista ka Media ne’ebe monu iha tentasaun Politika nia interesse.

Asosiasaun no Organizasaun Jornalista sira iha Timor Leste tenki servisu hamutuk hodi rejolve ba sasidik sira ne’ebe Jornalista sira infrenta, nune’e problema Jornalista bele rejolve, liu-liu fo kapasitasaun ba Jornalista sira hodi hetan oportunidade atu kompete iha Nivel Internasional, katak Timor Leste nia Liberdade Imprensa hatudu ona passu Pozitivu ba oin.

Tuir observasaun no Opiniaun husi hakerek Nain katak, Jornalista husi Media Imprimi no Eletroniku iha Timor Leste halo ona relasaun ne’ebe diak ho Jornalista Internasional, ho intensaun atu hetan esperiensia foun husi mudansa Dezenvolvimentu ne’ebe Nasaun seluk iha, kompara ho Timor Leste, tamba seidauk iha dalan atu Asosiasaun no Organizasaun Media hatudu Jornalista iha kompetisaun Internasional nian.

Maski Nasaun ki’ik iha Mundu hanesan Timor Leste ne’ebe hahu’u adopta Liberdade Imprensa husi Nasaun seluk, maibe koko estuda nafatin hodi fera rekor ba Liberdade Imprensa iha Kontinente Azia no Nasaun sira seluk ne’ebe ho kategoria diak liu nian. Situasaun ne’e akontese tamba hetan kolaborasaun husi Jornalista ba Sosiedade Sivil no Governu inklui mos ho Asosiasaun ka Organizasaun Jornalista sira nian. Ne’e hanesan Orgulho bo’ot ida ba Media sira iha Timor Leste inklui mos ho Asosiasaun ka Organizasaun Jornalista sira.

Liberdade Imprensa Timor Leste hahu’u hakat ona ba Meja Internasional ne’ebe ema barak halo diskusaun katak, Timor Leste nia Liberdade Imprensa diak liu kompara ho Nasaun sira seluk, ne’ebe Asosiasaun Jornalista Timor Lorosa’e – AJTL fo sai relatoriu ba Media, ne’ebe Publika ona iha Media Eletroniku Radio Timor Leste iha Sexta-Feira 03/05/2013.

Asosiasaun no Organizasaun Media iha Timor Leste tenki banati deklarasaun no relatoriu ne’ebe fo sai husi AJTL hodi banati iha Rai laran, liu-liu atu Media no Jornalista nafatin iha relasaun diak hodi bele halo komunikasaun ba publikasaun  informasaun kona ba akontesimentu ne’ebe, Publiku presija hatene.

Ho nune’e atu lori nafatin rejultadu diak husi relatoriu ne’e ba oin nafatin, Asosiasaun no Organizasaun Jornalista iha Timor Leste hanesan Asosiasaun Jornalista Timor Lorosa’e – AJTL, Timor Leste Press Club – TLPC, Sindikatu Jornalista Timor Lorosa’e – SJTL, Centro Jornalista Investigatvu Timor Leste – CJITL, Timor Leste Media Development Centre – TLMDC, Asosiasaun Radio Komunidade Timor Leste – ARKTL sira tenki servisu hamutuk atu kontinua rejolve dezafius ne’ebe Jornalista sira infrenta, atu lalika hamonu fali rekor ida ne’ebe diak iha Mundu Internasional nia matan.

Importante ida mos, Jornalista sira lalika hare’e ba kór Asosiasaun ka Organizasaun Jornalista ne’ebe hamahan, tamba Asosiasaun ka Organizasaun Jornalista hanesan sumbrinha ida atu hamrik iha okos, hodi bele fo mahon hodi livre atu hodi halo investigasaun ba prosesu Dezenvolvimentu Nasaun nian, tamba tuir Hakerek Nain katak, maioria Jornalista sira iha Timor Laran tomak sei temi nafatin Jornalista nia Organizasaun, katak, Jornalista ida ne’e inklina iha Asosiasaun ida ne’e ka ida seluk.

Tuir lolos Jornalista sira tenki hamutuk hodi fo kontribuisaun atu fo informasaun ba Publiku nia interrese hodi hatudu ba Mundu katak, Timor Leste nia Liberdade Imprensa hahu’u loke, no tama ona iha Modernizasaun hodi kompete iha Nivel mediu nian iha Nivel Internasional.

Loron Mundial Liberdade Imprensa ne’ebe Mundu selebra iha Sexta feira, 03/05/2013 kada tinan, Mundu nia matan liu-liu Federasaun no Asosiasaun Jornalista Internasional sira, fo nafatin atensaun ba lalaok Jornalista no Media sira, tamba fo sai nafatin Timor Leste nia Jornalista ne’ebe hetan krime, no balun sai vitima iha Justisa nia oin. Ho akontesimentu ne’ebe Jornalista sira infrenta iha prosesu kobertura durante ne’e, sai lisaun foun ida ba Jornalista sira atu tetu hodi tau hanoin nafatin, hodi bele hadia no muda, pior liu lalika repete dala ida tan iha futuru maibe hatudu nafatin buat diak ba Mundu Internasional.

Hakerek Nain husu ba, Komunidade, Sosiedade Sivil, Akademista, Politikus no Governu Timor Leste, atu koopera nafatin ho Jornalista, no Asosiasaun ka organizasaun Media sira ba iha publikasaun informasaun nian iha Media, atu hetan konfiansa husi Ovintis, Telespetadores no Le’e nain sira iha mumentu hakarak asesu ba informasaun.

Solusaun ikus atu rejolve problemas ne’ebe Jornalista sira infrenta iha prosesu kobertura, Instituisaun Media, Asosiasaun no Organizasaun Jornalista tenki fo kapasitasaun no fo formasaun, inklui mos loke kompetisaun ba Jornalista Nasional sira, atu bele hatene sira nia kapasidade durante ne’e hetan, hodi bele halo preparasaun atu kompete fali iha Nivel Internasional hodi halo relasaun diak ho Jornalista sira, inklui ho Asosiasaun no Federesaun Jornalista Internasional. Viva liberdade imprensa Timo-Leste.

Hakerek Nain  ; Nu’udar Jornalista RTL no hanesan Estudante UNPAZ,
Departamentu Relasaun Internasional.
E-mail; This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
No. Contacto : +67077639282
Caicoli-Dili Timor Leste