Atu Sai Jornalista, Jornalista laos hakerek ho Professional, opiniaun Jornalista laos Juiz

Radio, online -  Opiniaun ne'e ninia kontiudu tomak responsavel husi hakerek nain. Redasaun fo pasu menu ne'e hodi ejerse ema no instituisoens nia hanoin no ideias konaba asuntu ruma ba prosesu dezenvolvimentu Timor Leste.

Iha moris loron-loron, ema ne’ebe hakilar maka Jornalista – Media. Nia maka fo hanoin ba Governu, ba deveres ne’ebe estabelese iha Governasaun nia laran. No ita presija ema ne’ebe maka sempre hakilar.

Infelismente Hakilar ba Jornalista – Media, tamba konsidera hanesan hahalok ida ne’ebe demais ona, maibe hakilar objetivu atu Dezenvolve. Mesmu iha limitasaun oi-oin ne’ebe iha, maibe ema seluk nafatin koko no tenta hodi destrui Jornalista – Media.

Kaju violensia, kaju assasinatu tantu akujasaun husi Ministerio Publiku ba Jornalista Raimundo Oki husi Jornal INDEPENDENTI no Oscar Salsinha husi Jornal Suara Timor Lorosa’e – STL ne’ebe hetan absolvesaun husi Tribunal Distrital Dili (Kinta-Feira, 14/03/2013) tamba publika informasaun ne’ebe Publika iha Media rua ne’e dehan lalos, maibe wainhira Jornalista sira halo analiza katak, Informasaun iha balansu“(red-hare’e iha Jornal INDEPENDENTI no STL)” Jornalista hetan presaun oi-oin ho realidade, Komunidade nia komprensaun ba Jornalista-Media sei minimu.

Iha parte seluk, maioria sei fihir “Jornalista-Media” ho Ókulu minus, tamba Jornalista-Media ne’ebe konsege hakilar iha prosesu Dezenvolvimentu la iha esforsu ba Pozisaun ida, ne’ebe ho Funsaun sai “Passajeirus” ba transporte ida.

Jornalista tenki hakilar wainhira Ema la haktuir ona prinsipiu Dezenvolvimentu Nasaun nian. Lia fuan ida ne’e hetan apoiu husi Eis Prezidenti Estados Unidos da America - EUA Thomas Jeferson. Ho Onestidade, katak Nia husu atu hili Estado sem Jornalista ka Media sem Estado, maka sei hili Jornalista ka Media. Maibe Jornalista ka Media ida ne’ebe ne’e ? Jornalista ka Media iha sorti wainhira bele hala’o funsaun hanesan “Hakilar” ne’ebe sai hanesan Advogadu ne’ebe diak no Defende iha parte destruisaun nian.

Ne’ebe ema konsidera O halo buat ida ne’ebe maka diak iha Sosiedade nia le’et, defende ema nia prekupasaun husi ema nia hahalok, no ikus liu ema sai kontente, ida ne’e maka hatudu katak Jornalista ka Media merese para atu hakilar.

Iha artigu ida, Hau konsidera Jornalista ida sai ona ema ne’ebe ho Professional – sai hanesan ema Edukativu ne’ebe hala’o profisaun Jornalismu iha situasaun ne’ebe diak, konvida ema ba dalan los ho sentiment ne’ebe diak.

Iha aktividades ida ne’ebe maka Jornalista hala’o ona, maka hanesan aktividade apostoladu, ne’ebe Matenek nain ida husi husi Indoneia, Prof.Dr Tgk Muslim Ibrahim katak, Jornalista hanesan sai transformador aktividades apostoladu nian, iha ne’ebe haktuir tuir prinsipiu hat Apostoladu nian, maka hanesan ; a) Siddiq (hateten no hakerek ho Los), b) Tabliq (hato’o saida deit), c) Amanah (Onestidade), no d) Fatanah (espiritualidade no hatene).

Wainhira Jornalista sira hala’o kna’ar tuir prinsipiu Apostoladu, maka Jornalista hala’o ona servisu Jornalismu nian. No prinspiu hirak ne’e maka implementa iha Mundu Jornalismu nian, maka prinsipiu hirak ne’e sai forsa ba Nasaun ida hanesan Timor Leste. Tuir matenek Media nian katak, Jornalista tenki hakerek buat ida ne’ebe maka presija hatene husi publiku ho fakta ne’ebe iha relevante ba onestidade ne’ebe iha.

Fakta ne’e maka hanesan saida deit. Enkuantu faktus hirak ne’e maka la hateten sai, tamba Jornalista hare’e ema nia sentimentu ba faktus ida, maibe importante maka Jornalisra lalika halo moras ema nia fuan ho informasaun ne’ebe maka fo sai iha Media.

Hato’o informasaun ba publiku hanesan fo ona motivasaun ida ba Ovintis, Telespetadores no le’e Nain sira nia esperansa ba oin nian. Jornalista ka media hanesan sasan ida ne’ebe maka bele atu hamaran, haklaken ema nia sentiment husi tristeja ne’ebe maka iha, hamoris ema seluk nia relasaun ne’ebe maka hakotu iha mumentu ida.

Iha motivasaun atu dudu publiku nia hanoin hodi hadia moris ne’ebe maka sei iha ligasaun ho tristeja ba moris ne’ebe ho felis nian. Ema Jornalista, nia numeru ki’ik liu iha nasaun ida, iha grupu ida ne’ebe maka moris iha sosiedade nia le’et, maibe konsege transforma ema husi kolonialismu to’o mai iha okupasaun ida nian ne’ebe maka ema barak sai vitima tamba deit hakarak moris ho Liberdade no lakoi atu hetan torturasaun husi ema ida nia politika.


Atu sai Jornalista ida ne’ebe ho professional, laos prosesu ida ne’ebe fasil, maibe tenki hakat liu terus ne’ebe maka iha, maski terus ne’e ema hotu lakoi atu hasoru iha vida social nian.

Jornalista hanesan liman no ain hodi kaer atu lao iha komunidade nia le’et, sai kakutak ba komunidade nia moris, buat hotu tenki lao iha mumentu ida deit, maibe iha ne’e mos presija Jornalista ida ne’ebe maka kreativu, la tauk maibe brani atu hasoru bareira susar ne’ebe iha, maka hanesan ema Jornalista ne’ebe hala’o kna’ar Jornalismu nian.

Atu sai Jornalista, tenki kontinua hatu’ur iha Mundu Jornalismu nian, tenki sai ema ne’ebe idealis, no tenki foti desijaun ida, wainhira iha prosesu informa no hakerek ba Publiku ho informasaun ne’ebe maka iha atu bele sai transformador iha sosiedade nia le’et. Atu sai Jornalista ida ne’ebe maka susesu iha Mundu Jornalismu, lalika hanoin sai ema materialism, ida ne’e sei la konsege atinji objetivu jornalismu nian to’o nia rohan, tamba Jornalista hanesan ema edukador ida ne’ebe maka ho edukativu atu sai edukador ba ema ida.

Jornalista hakerek atu eduka komunidade husi lahatene ba hatene, inklui Jornalista mos fo hanoin ba ema emprejariu no Governante sira nia servisu iha nasaun ida nian. Ho ida ne’e, Jornalista sai hanesan transformador no dedikador iha publiku nia le’et.

Hakerek hanesan hahan loron-loron ema Jornalista iha Media ida. Tantu husi Radio, Jornal, On-Line inklui mos Televizaun, hanesan iha Radio Timor Leste ne’ebe maka konsidera loron-loron hato’o informasaun ne’ebe maka estruturadu, atu nune’e informasaun ne’ebe hato’o bele komprende husi Ovintis sira.

Enkuantu, ho professionalismu Jornalista nian ne’ebe halo reportajen ida, ida ne’e ita konsidera iha ona kapasidade atu sai kerek nain ba Opiniaun ida iha Jornal ka Radio, ida ne’e la los.

Tuir Hau nia hanoin, Iha mundu Jornalismu, liu-liu iha Timor Leste, Jornalista barak maka iha ninia opiniaun ne’ebe diferente iha Publikasaun, satan iha opiniaun barak ne’ebe fo sai iha Media Nasional tantu Internasional ne’ebe iha diferensia bo’ot, maibe Jornalista mos sai hanesan observador iha publiku nia le’et.

Maioria Jornalista barak maka halo rejumu atu hakerek hodi halo reportajen ida iha Media. Realidade ne’ebe akontese iha terrenu, tantu hare’e ho matan ka iha entervista, hahu’u hakerek ona atu halo reportajen direitamente ba Radio, maibe ba Jornal presija iha oras hirak nia laran atu hanoin hafoin hakerek atu publika iha jornal.

Wainhira Jornalista ida hakerek informasaun ida, Nia rasik la senti dehan informasaun ne’e lalos, tamba format informasaun ne’ebe iha mai husi hanoin ida ne’ebe ho original.

Ema ne’ebe maka hala’o kna’ar Jornalismu nian, ne’ebe konsege transforma ema husi lahatene ba hatene, husi la diak ba diak, sai hanesan sasukat ida ba Publiku katak, Jornalista hanesan Juiz ida atu tesi ema nia lia, ne’e lalos tamba hare’e husi susesu ne’ebe iha, Jornalista laosJuis atu tesi lia, maibe Jornalista atu halo trasformasaun tuir prinsipiu ne’ebe iha.

Hare’e ba ida ne’e, Jornalista hanesan sasan ida ne’ebe presija tau atensaun, presija konsidera, no presija fo apoiu atu halo transformasaun iha publiku nia le’et atu sai transformador ida.

Jornalista hanesan figure ida ne’ebe maka a’as no iha relasaun ne’ebe luan ho ema ne’ebe deit, tamba Jornalista laos iha professionalism deit, maibe sai mos hanesan mediador ida ne’ebe maka ho Independenti, no imparsial iha Organizasaun ka Grupu nia le’et tantu ba nasaun ida nian. Tantu Jornalista mos sai hanesan ema ida ne’ebe maka Edukador maibe sai mos provokator ida, tantu sai mos hanesan ema Juis ida.

Ida ne;e maka moris ema Jornalista nian. Publiku sempre tauk atu hato’o informasaun ba Jornalista, tamba sira konsidera Jornalista hanesan Polisia ne’ebe halo Investigasaun, maibe hanesan mos defensor hodi defende ema, tantu sai Juiz hodi tesi problema ida ne’ebe maka akontese.

Maski professionalismu Jornalismu nian hotu hatudu, maibe Jornalista mos iha Ninia kode Etiku ne’ebe maka atu regula atu Jornalista sira bele hala’o kna’ar tuir kodiku ne’ebe maka iha, hodi transforma informasaun iha media, halo observasaun mais laos sai observador, defende ema laos sai defensor ba Publiku, sai mediador laos Jusi, maibe hanesan Jornalista atu informa, atu diverte, iha Publiku nia le’et tamba hanesan sidadaun ida ne’ebe maka diak iha nasaun ida nia laran. Viva Jornalista Timor Leste


Husi: Amito Araujo, jornalista RTTL.
Email ; This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
HP +67077639282
Caicoli-Dili Timor Leste