Fortifika prevensaun krime ka kombate krime ?

Radio, online - Opiniaun ne'e ninia kontiudu tomak responsavel husi hakerek nain no instituisaun. Redasaun fo pasu menu ne'e hodi ejerse ema no instituisoens nia hanoin no ideias konaba asuntu ruma ba prosesu dezenvolvimentu Timor-Leste.

Liu husi Mahein nia lian Nú. 47 diskute klean kona-bá aktu krime no insidenti sira ne’ebé akontese iha rai laran ho rohan laek maibé laiha planu prevensaun ne’ebé adekuadu hodi bele minimiza aktu krime hirak ne’e.

Relatoriu FM ne’e sita akontesementu krime balun durante 2013 ne’ebé halo ema mate no kanek hanesan kazu oho  Jorge Ribeiro iha Aitarak-Laran, Memberu Security Maubere, Antonio Barreto iha Kintal-Ki’ik no laen oho nia fen kaben Rita Soares iha Comoro.

Relarotiu ne’e hamosu perguntas katak, fortika prevensaun krime ka kombate krime? Iha relatoriu mós esplika kona-bá ninia meus sira halo prevensaun bá aktu krime sira maske la detallu maibe ne’e bele sai baze ka referensia ba governu atu bele dezeñu planu ba prevensaun konflitu iha futuru. 

Relatoriu FM ne’e mós relata impaktu husi  Tua-Manas (alkohol) ne’ebé kontribui ba konflitu nomós situasaun sidade Dili ne’ebé nakukun tanba eletrisidade mate lakan sai mós kestaun ida hodi aumenta volume krime.

No, halo instituisaun Polisia Nasional Timor-Leste – PNTL susar atu halo atausaun ba konflitu ruma iha tempu kalan. FM sujere presiza regula no lokaliza faan tua-manas atu bele fasil kontrola no presiza eletrisidade lakan 24 oras atu nune’e hafasil patrollamentu PNTL no halo atuasaun ruma iha tempu kalan. 

Nomós FM nia relatoriu ne’e deskreve krime sira ne’ebé durante ne’e akontese ninia abut mai husi problema disputa rai hanesan kazu iha Seloi Malere, Sub Distritu Aileu Villa, Distirtu Aileu komunidade Abilio  hetan ta’a husi nia familia tanba problema rai.

Kazu seluk mak hanesan problema Grupu Arte Marsial ne’ebé akonetse iha Suku Sama Lete, Distritu Ermera hodi hamate Domingos Carvalho de Oliveira ho nia fen Sara Dau no nia oan Ilda de Carvalho. relasiona kazu ne’e, FM rekomenda ba  governu presiza kria lei kona-bá rai hodi defini lolos nain ba rai, no uza instituisaun kompetente hodi dezeña planu prevensaun liu husi fortifika polísiamentu komunitaria. Inklui kria regulamentu ne’ebé solidu ba atividade Arte Marsial nian.

Parte seluk relatoriu ne’e mós mensiona kona-bá alternativu sira ne’ebé konsidera nu’udar meus prevensaun ba konflitu no krime sira mak presiza kria kampu de servisu atu bele reduz numeru dezempregu tanba joven barak mak iha kampu de servisu fasil hetan influensia hodi inklina an iha aktu krime sira.

Sorin seluk, presiza monta postu polisiamentu komunitaria iha bairo-bairo, aumenta volume patrollamentu iha tempu kalan nomós presiza lokaliza fa’an tua-manas inklui aumenta rekursu umanu PNTL iha prevensaun konflitu nian.

Asuntu importante seluk ne’ebé FM kestiaona iha relatoriu ne’e mak kontribuisaun familia iha prosesu prevensaun konflitu. Tanba tuir FM katak familia maka hun no abut ba paz no estabilidade nian.

Wainhira familia iha paz sei refleta ba sosieadade ne’ebé paz no sei mosu estabilidade nasional. Familia nia kontribuisaun ba servisu PNTL bele sai solusaun ida atu kombate krime no oho malu iha Timor-Leste.
 
FM nia rekomendasaun sira:

1.    Rekomenda ba institusaun Polisia Nasional Timor-Leste atu halo patrollmentu 24 oras iha bairu ka suku sira, ho kondisaun katak Governu liu husi Sekretariu Estadu Seguransa persiza hare mos rendimentu no fasilidade ne’ebé diak ba institusaun refere.

2.    Rekomenda atu governu liu husi Sekretariu Estadu Eletrisidade atu bele monta ahi (Eletrisidade) iha dalan boot. Tanba ahi ne’ebe naroman bele halo movimentu transporte no ema la’o iha dalan seguru husi ema kriminozu atu halo krimi.

3.    Rekomenda ba Sekretariu Estadu Siguransa atu estabelese Postu Polisia Komunitaria ho kualidade ne’ebé diak iha bairo hotu,  nune’e mós aumenta fasilidade komunikasaun hanesan Radio ba membru PNTL sira.

4.    Rekomenda ba Sekretariu Estadu Siguransa atu aumenta kuantidade no hadia kualidade rekursu umanu, kualidade serbisu, tanba atu fornese siguransa no prevensaun ne’ebé efektivu presiza edukasaun no formasaun ne’ebé adekuadu no fasilidade ne’ebé naton atu fasilita serbisu polisiamentu.

5.    Rekomenda ba governu atu regula, lokaliza no legaliza maneira hemu tua atu nune’e bele ajuda servisu polisia iha sistema kontrola konflitu ne’ebe’é kauza husi tua-manas ka alkohol.


Diretur Fundasaun Mahein Nélson Belo

Website : www.fundasaunmahein.org

Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Tlp +670 7737 4222